یکی از سوالات رایج بیماران هنگام ترمیم دندان این است که کامپوزیت بهتر است یا آمالگام؟ آیا آمالگام قدیمی شده است؟ آیا ترمیم همرنگ دندان دوام کافی دارد؟
پاسخ این است که هیچکدام از این مواد را نمیتوان برای همه دندانها و همه بیماران «بهترین» دانست. انتخاب ماده ترمیمی به عواملی مانند میزان پوسیدگی، مقدار بافت سالم باقیمانده دندان، محل دندان، شرایط دهان و میزان کنترل رطوبت هنگام درمان ومهارت دندانپزشک بستگی دارد.
با این حال، پیشرفت مواد کامپوزیتی باعث شده است که امروزه بتوان بسیاری از دندانهایی را که در گذشته با آمالگام ترمیم میشدند، با ترمیم همرنگ دندان درمان کرد.
کامپوزیت یا ترمیم همرنگ دندان چیست؟
ترمیم همرنگ دندان معمولاً با استفاده از رزین کامپوزیت انجام میشود. یکی از ویژگی های ان همانطور که از نامش پیداست، امکان هماهنگ کردن رنگ و ظاهر ترمیم با دندان طبیعی است. اما مزیت کامپوزیت فقط زیبایی نیست.
کامپوزیت میتواند به کمک سیستمهای چسبنده به ساختار دندان متصل شود. این ویژگی در بسیاری از موارد اجازه میدهد دندانپزشک با رویکردی محافظهکارانهتر، فقط قسمت آسیبدیده را برداشته و تا حد امکان نسج سالم دندان را حفظ کند.
البته برای رسیدن به نتیجه مطلوب، اجرای صحیح درمان و کنترل رطوبت اهمیت زیادی دارد.
آمالگام چیست؟
آمالگام یکی از قدیمیترین مواد ترمیمی دندانپزشکی است و سالهاست برای ترمیم دندانهای پوسیده، بهخصوص دندانهای خلفی، استفاده میشود.
برخلاف کامپوزیت، آمالگام همرنگ دندان نیست؛ اما این به معنی ضعیف یا نامناسب بودن آن نیست.
آمالگام در شرایط مناسب میتواند ترمیمی بادوام و قابل اعتماد ایجاد کند و در بعضی شرایط بالینی همچنان گزینه مناسبی است. یکی از مزایای آن، حساسیت کمتر به رطوبت در زمان قرار دادن ترمیم نسبت به کامپوزیت است.
بنابراین اینکه امروزه یک دندانپزشک کمتر از آمالگام استفاده میکند، الزاماً به معنی «بد بودن آمالگام» نیست.
کدامیک دوام بیشتری دارد؛ کامپوزیت یا آمالگام؟
این قسمت کمی پیچیدهتر از یک مقایسه ساده است.
برخی مطالعات قدیمیتر نشان دادهاند که آمالگام، بهخصوص در ترمیمهای بزرگ و چندسطحی دندانهای خلفی، میتواند طول عمر بیشتری نسبت به کامپوزیت داشته باشد.
اما کامپوزیتهای امروزی نسبت به گذشته پیشرفت قابل توجهی کردهاند. مطالعات جدیدتر نشان میدهند که اختلاف بین دو ماده در همه شرایط قطعی نیست و عواملی مانند اندازه ترمیم، وضعیت دندان، ریسک پوسیدگی و مهارت دندانپزشک نقش مهمی در طول عمر ترمیم دارند.
بنابراین نمیتوان گفت:
«آمالگام همیشه بادوامتر است.»
یا:
«کامپوزیت همیشه بهتر است.»
واقعیت، وابسته به شرایط هر دندان است.
چرا من در بسیاری از موارد کامپوزیت را ترجیح میدهم؟
انتخاب ماده ترمیمی تا حد زیادی به تجربه و مهارت دندانپزشک نیز بستگی دارد.
من به عنوان متخصص ترمیمی، با توجه به تجربه و مهارتی که در درمانهای چسبنده و ترمیمهای کامپوزیتی دارم، در بسیاری از موارد میتوانم دندان را با کامپوزیت و با حفظ حداکثری نسج سالم ترمیم کنم.
به همین دلیل در درمانهای روزمره مطب، استفاده من از آمالگام بسیار محدود است.
اما این موضوع به این معنی نیست که آمالگام ماده بدی است یا هیچ کاربردی ندارد.
ممکن است یک دندانپزشک با توجه به شرایط یک دندان، تجربه و تکنیک درمانی خود، آمالگام را انتخاب مناسبتری بداند. حتی برای یک دندانپزشک دیگر ممکن است شرایطی که با کامپوزیت قابل درمان است، محدودتر باشد.
در واقع، مهارت درمانگر یکی از عوامل مهم در انتخاب ماده ترمیمی است.
چه زمانی کامپوزیت انتخاب مناسبی است؟
کامپوزیت در بسیاری از شرایط میتواند انتخاب بسیار خوبی باشد، بهخصوص:
- وقتی زیبایی اهمیت دارد.
- وقتی پوسیدگی کوچک یا متوسط است.
- وقتی امکان کنترل مناسب رطوبت وجود دارد.
- وقتی حفظ حداکثری نسج سالم دندان اهمیت دارد.
- وقتی دندانپزشک تجربه و مهارت کافی در درمانهای کامپوزیتی دارد.
در ترمیمهای بزرگتر نیز کامپوزیت میتواند در بسیاری از موارد استفاده شود، اما تصمیمگیری باید با توجه به شرایط واقعی دندان انجام شود.
گاهی اوقات نیز در یک دندان بسیار تخریبشده، بهترین انتخاب نه کامپوزیت است و نه آمالگام و ممکن است درمانی مانند آنله یا روکش مناسبتر باشد.
آیا آمالگام برای دندان مضر است؟
صرف آمالگام بودن یک ترمیم به این معنی نیست که باید آن را خارج کرد.
اگر یک ترمیم آمالگام قدیمی از نظر بالینی سالم باشد و پوسیدگی یا مشکل دیگری در اطراف آن وجود نداشته باشد، معمولاً صرفاً به دلیل همرنگ نبودن یا قدیمی بودن، نیازی به تعویض آن نیست.
FDA نیز خارج کردن آمالگام سالم را صرفاً به دلیل وجود جیوه توصیه نمیکند، زیرا برداشتن ترمیم سالم میتواند باعث از دست رفتن مقداری از نسج دندان شود. ممنوعیت مصرف آمالگام در برخی کشورها نیز به علت اثرات زیست محیطی جیوه آمالگام است و این ماده تاثیر منفی ثابت شده ای بر سلامت بدن ندارد.
البته اگر ترمیم دچار شکستگی، پوسیدگی ثانویه، نشتی یا مشکل دیگری شده باشد، باید شرایط دندان بررسی و درباره تعویض ترمیم تصمیمگیری شود.
کامپوزیت برای بسیاری از بیماران، بهخصوص از نظر زیبایی و حفظ نسج دندان، گزینه بسیار مناسبی است؛ اما آمالگام نیز مادهای مؤثر و امتحانپسداده است که در شرایط خاص همچنان کاربرد دارد.
بنابراین بهتر است به جای اینکه فقط بپرسیم «کامپوزیت بهتر است یا آمالگام؟»، سؤال دقیقتری مطرح کنیم:
«برای دندان من، با توجه به شرایط آن، کدام روش درمانی بهترین نتیجه را خواهد داشت؟»
هدف از درمان، انتخاب یک ماده خاص به هر قیمتی نیست؛ هدف این است که تا حد امکان نسج سالم دندان حفظ شود، عملکرد و زیبایی دندان برگردد و ترمیم در طولانیمدت عملکرد مناسبی داشته باشد.